ضرايب و فرمولهاي اقليمي

ضرايب و فرمولهاي اقليمي:

 

فرمولهاي اقليمي توابعي هستند كه در آنها دو يا چند عنصر اقليمي بكار رفته و بر حسب مقادير عددي كه براي يك منطقه بدست مي آيد نوع آب و هواي آن منطقه مشخص مي شود.

مقادير بدست آمده را ضرايب اقليمي گويند. در جدول صفحه بعد نام محققان و هدف و  اساس تقسيم بندي آنها آورده شده است:

 

 

نام محقق	سال	هدف تقسيم بندي	اساس تقسيم بندي
دمارتن	1909	ناحيه بندي سطح زمين	نه گروه اصلي براساس دما وبارش
پنک	1910	نواحي آب وهوايي	سه ناحيه اصلي براساس تفاوت درنوع فرسايش وهوازذگي
کوپن	1918	اقليم جهان	براساس دما وبارش ماهانه وسالانه
واهل	1919	نواحي آب وهوايي وارتباط باپوشش گياهي	پنج گروه آب وهوايي براساس سردترين وگرمترين ماههاي سال
پاسارژ	1924	رابطه بين پوشش گياهي وآب وهوا	پنج ناحيه اصلي براساس پراکندگي پوشش گياهي
فدروف	1927	استفاده ازآمارروزانه	براساس وضع بادغالب،دما،بارش وويژگيهاي ديگر
ميلر	1931	ناحيه بندي آب وهوايي	پنج ناحيه اصلي براساس دما وبااستفاده ازپوشش گياهي
فيليپسون	1933	تقسيم بندي آب وهوايي	پنج منطقه اصلي براساس سردترين وگرمترين ماههاي سال وبارش
بلير	1942	توصيف آب وهواي جهان	پنج کمربنداصلي آب وهوايي براساس دما،بارش وپوشش گياهي
گورزينسکي	1945	سيستم ديسيمال	پنج کمربندآب وهوايي وتاکيدبرآب وهواي قاره اي واقيانوسي
فون وسيمن	1948	پراکندگي آب وهوايي درارتباط باپوشش گياهي	بااستفاده ازروش کوپن وبراساس دماوبارش وتقسيم آن به واحدهاي کوچکتر
تورنت وايت	1948	تععين آب وهوابراساس نيازآب منطقه	بااستفاده ازتبخيروتعرق بالقوه وواقعي
کرتيزبرگ	1950	رابطه آب وهواباپوشش گياهي	تقسيم بندي براساس تعدادماههاي مرطوب وتعدادروزهاي پوشيده ازبرف
گايگرپول	1953	نقشه تيپ هاي آب وهوايي	تقسيم بندي کوپن باکمي تغييرات
تراورتا	1954	توصيف مرتب آب	تقسيم بندي کوپن باکمي تغييرات
برازول	1954	کمربندراحتي انسان	وضعيت هرماه ازنظرراحتي انسان بااستفاده ازدماي خشک وتر
آمبرژه	1955	رابطه آب وهواباشرايط زيست شناختي	تعيين دونوع آب وهواي بياباني وغيربياباني براساس نوسان سالانه دما ودوام تابش روزانه خورشيد
باکنولزوگوسن	1957	آب وهواي بيولوژيک	تعيين 12ناحيه آب وهوايي براساس ضريب خشکي دماي سردترين ماه وآماربرف ويخبندان
بوديکو	1958	پراکندگي انرژي درارتباط بابيلان آب	تعيين نواحي براساس نسبت انرژي تابشي براي انرژي انرژي لازم جهت تبخيرورطوبت
پونتام	1960	تععين شرايط نواحي ساحلي جهان	براساس ميانگين دماي حداقلها،ميانگين دماي حداکثرها وفراواني ماهانه وسالانه بارش
پگي	1961	نواحي آب وهوايي	با استفاده ازيک نمودارمثلثي شکل وبراساس آماردما وبارش سالانه
ترول	1963	رابطه آب وهوا وسيستمهاي حيات	براساس نوسان روزانه وسالانه دما ونسبت ماههاي مرطوب به ماههاي خشک
پاپاداکيس	1966	توان کشاورزي نواحي آب وهوايي	براساس پتانسيل هرنقطه ازنظرتوليدمحصولات کشاورزي
کارتر	1966	تعيين محيطهاي زيستي	سيستم تورنت وايت با کمي تغييرات
ترجونگ	1968	تاثيرآب وهوا برراحتي انسان	براساس درجه حرارت

 

 

ضريب خشكي دومارتن  (De Martonne):

در اين تحقيق به شرح فرمول ضريب خشكي دومارتن مي پردازيم:

دومارتن معتقداست که مقدارتبخير با ميانگين درجه حرارت سالانه متناسب است و بااستفاده ازمحاسبه ضريب خشکي که ازرابطه (I = P / (T+10  محاسبه مي شود مي توان اقليمهاي مختلف رامشخص نمود. لازم به ذکراست که اين روش مورداستقبال دانشمندان جغرافي قرارگرفت ولي زيست شناسان استقبال چنداني از آن نکردند.

 

I = P /(T+10)

I = ضـــريب خـشکي

P= بارندگي سالانه(mm)

     T= دماي سالانه (C)

 

بر اساس فرمول دومارتن 6 نوع آب و هوا به شرح زير طبقه بندي شده اند:

 

نوع اقليم	خشك	نيمه خشك	مديترانه اي	نيمه مرطوب	مرطوب	بسيارمرطوب
ضريب خشكي	I<10	1019.9	2023.9	24	28	I>35

 

براي آنكه تصويري ار چگونگي تغييرات ضريب خشكي دومارتن در ايران در ذهن داشته باشيد بر اساس داده هاي موجود ضرايب خشكي شهرهايي مانند بندرانزلي ؛ رامسر؛ سنندج و آبادان به ترتيب 68(خيلي مرطوب) ؛ 30 (مرطوب)؛ 20 (مديترانه اي) و 5 (خشك) بدست مي آيند.

و يا باتوجه به اينکه بارندگي سالانه شهربوشهر 1/269 ميلي مترومتوسط دماي سالانه آن 5/24 درجه سانتيگراداست،ضريب خشکي شهربوشهر 8/7 است بنابراين اقليم بوشهرخشک مي باشد.

I=269.1/(24.5+10)=7.8

 

اگر دماي متوسط هوا در يك منطقه بسيار سرد مثلا 10- درجه سلسيوس باشد ضريب خشكي دومارتن بسمت بينهايت ميل ميكند كه نشان دهنده يك منطقه بسيار مرطوب است حال آنكه ممكن است آن منطقه چنين شرايطي نداشته باشد. بنابراين همانند ساير فرمولها بر روش دومارتن نيز ايرادهايي وارد است. بهمين دليل اگر متوسط دماي هوا از صفر كمتر باشد معمولا از فرمول دومارتن استفاده نميشود. در عمل مختصات هر نقطه از نظر دما و بارندگي روي يك دستگاه مختصات كه خطوط مربوط به مرزهاي اقليمي بر اساس فرمولهاي دومارتن روي آن رسم شده است آورده ميشود تا مشخص گردد كه يك منطقه در كداميك از دامنه هاي آب و هوايي قرار دارد.چنين دستگاه مختصاتي را اقليم نماي دومارتن گويند. مثلا (مطابق نمودار) چنانچه مختصات يك حوضه آبريز از نظر دماي سالانه 20 درجه سلسيوس و بارندگي سالانه 400 ميليمتر باشد مختصات اين نقطه در دامنه خشك قرار ميگيرد.