مهندسی باغبانی

کشاورزی گرایش باغبانی:

رشته باغبانی یکی از مهمترین رشته های کشاورزی است که داوطلب گروه آزمایشی علوم تجربی می تواند آن را انتخاب کند. با توجه به افزایش روز افزون جمعیت و احتیاج غذایی آنها، رشته باغبانی با تولید حدود 40% مواد غذایی، نقش مهمی در تأمین مواد غذایی مورد نیاز بشر دارد. تخصصی شدن پو درختان میوه نیاز به استفاده بهینه از ابزار و امکانات و همچنین استعدادهای جوان دارد. به منظور تربیت نیروی متخصص، در آزمون سراسری، رشته مهندسی باغبانی برای تربیت متخصص در زمینه های تولید محصولات باغبانی، شامل درختان میوه ، سبزیها، درختان زینتی، گل کاری و طراحی فضای سبز ارائه می گردد.



مهندسی باغبانی

تعریف و هدف


مهندسی باغبانی یکی از رشته های اصلی مجموعه کشاورزی است که در سطح کارشناسی در بسیاری از دانشکده های کشاورزی دانشگاههای معتبر کشور ارائه می گردد. هدف از ارائه این رشته تربیت نیروهای زبده ای است که بتوانند در زمینه های مختلف پرورش و تولید محصولات باغی، سبزی و صیفی، گلهای زینتی، طراحی فضای سبز و... فعالیت نمایند.


اهمیت و جایگاه در جامعه

 
اساسی ترین نیاز هر فرد، تأمین نیاز غذایی اوست. با توجه به محدود بودن زمین و آب برای جوامع رو به رشد، باید حداکثر محصول را از زمینهای زیر کشت به دست آورد. محصولات باغبانی در دنیا، علاوه بر تأمین بخشی از غذای مورد نیاز بشر، در تأمین سلامتی انسان جایگاه ویژه ای دارد. تولید گلها و گیاهان زینتی سبب انبساط و شادی روح انسان و تقویت سلامت روانی افراد می شود. با توجه به وابستگی کشورمان به صادرات نفت، تولید محصولات باغبانی می تواند یکی از مهمترین منابع ارزی کشور باشد و جایگزین درآمد نفت شود. در حال حاضر نیز این بخش یکی از مهمترین منابع ارز آوری کشور محسوب می گردد. با توجه به این مطالب، جذب فارغ التحصیلان این رشته در وزارت کشاورزی و سازمانهای وابسته و همچنین بخشهای خصوصی نظیر شرکتهای سهامی زراعی و... اهمیت قابل ملاحظه دارد و نیاز خاص به این رشته را- حتی در مقایسه با سایر رشته های کشاورزی- به وضوح نشان می دهد.

 

درسهای رشته
 

1             آبیاری عمومی          

2             آفات مهم درختان میوه

3             آفات و بیماریهای مهم گیاهان زینتی، صیفی و سبزی        

4             آمار و احتمالات

5             ازدیاد نباتات             

6             اصلاح و بذرگیری گل و سبزی

7             اصول اصلاح نباتات 

8             اصول باغبانی

9             اصول تبدیلی و نگهداری فرآورده های کشاورزی           

10          اصول و ترویج و آموزش کشاورزی

11          اقتصاد کشاورزی      

12          اکولوژی

13          بیماریهای گیاهی        

14          بیماریهای مهم درختان میوه 

درخت به

درخت به:

 بِه درخت كوچكي است به ارتفاع حداكثر 5 متر، از 5-4 سالگي ميوه توليد مي كند و عمر آن به 50 سال مي رسد. شاخه هاي جوان، برگها و پشت ميوه از كركهاي نرم سفيد يا خاكستري مايل به قهوه اي پوشيده شده است.

اقليم :

بِه در مناطق سردسير و گرمسير معتدل قابل كشت مي باشد نياز سرمايي بِه از ساير ميوه هاي دانه دار كمتر است و بين 100 تا 450 ساعت زير 7 درجه سانتيگراد مي باشد. ظــهور شكوفه هاي به بسيار ديرتر از ساير ميوه ها است. بهمين دليل خطر سرمازدگي بهاره در اين ميوه بسيار كم است.

خاك :

خاكهاي نيمه سنگين رسي و شني براي كشت درخت بِه مناسب است. خاكهاي آهكي موجب عدم جذب آهن و ابتلا به زردي مي شود كه اين حالت در اراضي سنگين و زه دار هم مشاهده مي شود. درخت بِه، به شوري خاك و آب مقاومتر از ساير ميوه هاي دانه دار است. بِه تا حدودي به خشكي مقاوم است.

ازدياد:

بِه از طريق پاجوش، قلمه، خوابانيدن و پيوند قابل تكثير است. پايه هاي بذري بِه براي ارقام مرغوب به، زالزالك براي اراضي نامناسب و آهكي و Qb ، Qa وQc پايه هاي مناسب بِه مي باشند. نوع پيوندهاي شكمي و اسكنه اي در بِه متداول است.

كاشت :

فواصل كاشت به معمولاً 5*5 يا 6*5 در نظر گرفته مي شود. اصولاً درختان بِه، به هرس زيادي احتياج ندارند ولي براي فــرم دهي نهالها بايد از ارتفاع 100-70 سانتيمتري زمين سربرداري شــــوند و در سال دوم 5-4 شاخه در اطراف شاخه اصلي انتخاب و بقيه حذف شوند.

ارقام بِه : در ايران حدود 10 رقم بِه شناسايي شده كه مهمترين آنها عبارتند از : بِه اصفهان، بِه نيشابور، بِه ترش مرند آذربايجان، بِه مظاهري، بِه حاجي رفيعي ، بِه مرندی،به نطنز

برداشت :

به از اوايل مهر ماه تا اواخر آبان برداشت مي شود كه معمولاً در ميان ميوه هاي ســردسيري آخـرين ميوه ايست كه مي رسد. برداشت با دست انجام مي شود و زمان برداشت وقتي است كه رنگ ميوه زرد و زرد طلايي شده باشد.

مصارف :

ميوه بِه بعنوان تازه خوري مصرف ندارد و حدود 90% آن در صنايع مربا سازي و تهيه شربت كاربرد دارد. دانه به مصرف طبي دارد و در تخفيف سرفه، سينه درد از قديم متداول بوده است.

آفات و بيماريهاي بِه در استان تهران :

آفات : از مهمترين آفات درخت بِه در استان تهران ميتوان به كرم بِه اشاره نمود كه داراي چندين نسل در طول فصل رشد مي باشد.

بيماريها : از مهمترين بيماريهاي درخت بِه در استان تهران ميتوان به پوسيدگي سفيد ريشه اشاره نمود.

نویسنده : مهندس یدالله ظروفی کارشناس تولیدات گیاهی

درخت زيتون

درخت زيتون :

ميوه ای مديترانه ای که به صورت ديم نيز قابل کشت است زيتون  درختی است . با گلهای نر و ماده جدا و با گلهای کامل .

 گرده افشانی آن با باد و راههای تکثير آن  بذر ، پا جوش،  قلمه  خشبی و نيمه خشبی و پيوند  است .

 زيتون های درشت برای شور و ترشی و زيتون های کوچک برای روغن گيری مورد استفاده قرار می گيرند .

علل سال آوری زيتون :

1.                    کمبود ازت

2.                   گرمای آخر فصل

3.                  پر محصولی در يک سال منجر به کم محصولی در سال ديگر می شود .

نویسنده : مهندس یدالله ظروفی کارشناس تولیدات گیاهی

درخت خرمالو

درخت خرمالو :

 ميوه ايست نيمه گرمسيری امّا در سردسير نيز قابل کشت است.(معتدل سردسيری) . خرمالو از تيره درخت آبنوس می باشد . ميوه های خرمالو اکثراً بدون بذر (پارتنوکارپ) می باشد ، اگر خرمالو های پارتنو کارپ گرده افشانی شوند بذر نيز درون آن ديده می شود .

مهم :

خرمالو نژاد فويو فاقد طعم گسی می باشد . بهترين راه تکثير  آن پيوند قاشی   بر روی خرمندی می باشد .

زمان پیوند قاشی اسفند ماه در استان تهران مختصا در نهالستان های ملارد اسفند می باشد.

نویسنده : مهندس یدالله ظروفی کارشناس تولیدات گیاهی

درخت انجير

درخت انجير :

 درختی است شيرا به دار ، نيمه گرمسيری ، به صورت ديم قابل کشت است . ريشه های عميق دارد در عين حا ل نسبت به شکست باد حساس است .  ارقام دانه دار بايستی گرده افشانی شوند، حشره گرده افشان اين درخت زنبور بلاستوفاگ می باشد .

علل ريزش ميوه انجير  :

1.                    بی نظمی در آبياری

2.                   عدم گرده افشانی در نژاد های دانه دار

3.                  ضعف مواد غذايي داخل خاک

4.                   حمله کنه و ساير آفات به درخت

نویسنده : مهندس یدالله ظروفی کارشناس تولیدات گیاهی

درخت انار

درخت انار :

 ميوه ايست نيمه گرمسيری ، بومی ايران ، درخت دير گل ، کمترين آسيب را از سرمازدگی بهاره می بيند، علاوه بر ميوه ،   گل نيز روی درخت ديده  می شود . مهمترين آفت انار کرم گلوگاه انار می باشد . انار ميوه ای سيخک دار می باشد . برای مبارزه بيولوژيک با کرم انار از زنبور (تريکو گراما) استفاده می شود. 

علل ترک خوردگی انار :

1.                    بی نظمی در آبياری انار

2.                   دير برداشت کردن ميوه از روی درخت و برخورد به پاييز سرد

نویسنده : مهندس یدالله ظروفی کارشناس تولیدات گیاهی

درخت پسته

درخت پسته :

گياهی است دوپايه ، گرده افشانی آن با باد صورت می گيرد .

 برای توليد محصول کافی  ، کاشت پايه های نر به نسبت 1 به 10 الی 1 به 14 مرسوم است .

 برای بالا بردن عملکرد  بانج پسته شاخه ای از پسته نر بالای پسته ماده پيوند می زنند . بهترين راه تکثير پسته کشت  بذر در خود بانج و محل اصلی رويش و پيوند نژاد ماده مناسب روی پايه می باشد.

بهترين پايه های پسته در ايران پسته بادامی و درخت بنه می باشد .

علل پوکی مغز پسته عبارت است از :

1.. نقصان در گرده افشانی

2..اگر مغز پسته به صورت کوچک و چروکيده باقی بماند علت آن يا آبياری کم يا ضعف غذايی می باشد.

نویسنده : مهندس یدالله ظروفی کارشناس تولیدات گیاهی

درخت گيلاس و آلبالو

درخت گيلاس و آلبالو :

 گيلاس درختی است هسته دار با گل های خود عقيم و تنها نژاد گيلاس     خود بارور گيلاس  استلامی باشد  ولی درخت آلبالو کاملاً  خود بارور  می باشد . از دورگ گيری بين گيلاس و آلبالو ميوه ای به نام آلبالوگيلاس (آلبالو ژاپنی) به دست می آيد.

 طعم آن آلبالو و زمان رسيدن محصول آن پس از گيلاس و قبل از آلبالو   می باشد اندازه ميوه درشت تر از آلبالو و کوچک تر از گيلاس می باشد .

آلبالو از ميوه های مقاوم به سرما زدگی بهاره می باشد.

پايه های گيلاس و آلبالو :

1.                                پايه محالب  يا آلبالو تلخه (برای خاکهای شنی و سنگلاخي)

2.                               پايه  مازارد (برای خاک های رسی و مرطوب)

3.                              پايه کلت  colt( برای توليد گيلاس و آلبالو پاکوتاه )

    نکته :

پيوند گيلاس روی آلبالو به دليل عدم تطابق رشد قطری پايه و پيوندک توصيه نمی شود .

نویسنده : مهندس یدالله ظروفی کارشناس تولیدات گیاهی

درخت زردآلو

درخت زردآلو :

 

،ريشه زردآلو مانند هلو به اکسيژن وتهويه بالا نياز دارد. مهمترين خطر تهديد کتند زرد آلو بيماری قار چی گموز طوقه می باشد. زردآلو های زود گل بيشتر در معرض تهديد سرما زدگی قرار دارند تا نژادهای دير گل بهتر است در مناطق سرد سير چون کرج ارقام دير گل کشت شود.

منطقه بومی این درخت ارمنستان میباشد و قسمتهایی از آذر بایجان .

نویسنده : مهندس یدالله ظروفی کارشناس تولیدات گیاهی

درخت هلو

درخت هلو:

 زادگاه آن کشور چين می باشد . ريشه هلو به اکسيژن و تهويه کافی نياز دارد . هلو به عنوان ميان کاشت و فيلتر قابل استفاده است. پس از کندن درختان هلو از يک باغ نمی توان مجدداً داخل آن خاک هلو کاشت . به اين دليل که ريشه هلوهای قبلی آرسنيک و گاز سيانيد هيدروژن دارد خاک کرده که منجر به مسموميت درختان هلوی بعدی می شود.

در درخت هلو شاخه های شيفون ديده می شود. گرده افشانی به صورت  کليستوگامی (گرده افشانی داخل غنچه ) در درخت هلو صورت می گيرد .

پايه های مناسب کشت هلو:

1-                 پايه آلو وگوجه سبز (برای خاکهای رسی ومرطوب)

2-                پايه های هولوی نرک (برای افزايش باردهی )

3-                پايه گيلاس چينی (برای توليد هلوی پاکوتاه )

4-                پايه بادام (برای زمينهای آهکی وسنگلاخی )

5-                پايه G677(دورگ بادام وهلو، تکثيرآن باقلمه خشبی ونيمه خشبی )

نویسنده : مهندس یدالله ظروفی کارشناس تولیدات گیاهی

درخت گلابی

درخت گلابی :

نسبت به آهک بسيار حساس است و در خاکهای با بيش از 10% آهک قابل کشت نيست . مهمترين بيماری گلابی آتشک و مهمترين آفات آن پسيل می باشد .

سم های مناسب برای از بين بردن پسيل گلابی سم موسپيلان و آميتراز   می باشد .

 

پايه های گلابی :

1.                    به ( پا کوتاه کردن گلابی )

2.                   گلابی نرک (برای زياد کردن محصول گلابی)

3.                  ازگيل (برای خاکهای آهکی و سنگلاخی)

4.                   زالزالک (برای خاکهای رسی و سنگلاخی)

نویسنده : مهندس یدالله ظروفی کارشناس تولیدات گیاهی

درخت سيب

درخت سيب :

انواع سيب به دو گروه

1.        سيب های زودرس (سيب های گلاب) که محصول در ماههای خرداد و تير ميرسد .

2.       سيب های ديررس يا پاييزه که از شهريور به بعد ميرسند .

ديررس ترين سيب ، سيب گرانی اسميت است . سيب زرد اروميه ، سيب سرخ دماوند نيز از اين دسته هستند .

سيبهای زودرس را در مناطقی چون کرج نيز می توان کشت کرد ولی سيب های پاييزه را بايستی در مناطقی کاشت که روزهای آفتابی فراوان و شب های دو ماه آخر رسيدن محصول خنک باشد .

ترتيب پا کوتاه کنندگی پايه های مالينگ   مرتون که مناسب کشت و استفاده در باغات سيب ايران می باشند به شرح ذيل می باشد :

M27

بهترين راه تکثير پايه های مالينگ خوابانيدن کپه ای می باشد .

 پايه های مالينگ مرتون نسبت به شته ی مومی مقاومند هم چنين اين پايه ها نسبت به شکستگی باد و نسبت شوری وخشکی و آهک مقاومت ساخته     شده اند .

نکته :بهترين پايه برای باغات سيب در ايران پايه  MM106          می باشد.

نویسنده : مهندس یدالله ظروفی کارشناس تولیدات گیاهی

خسارتهای علفهای هرز

خسارتهای علفهای هرز

خسارتهای علفهای هرز: علفهای هرز اجزای مهم اکوسیستمهای زراعی هستند که به منظور استقاده بیشتر و یهتر از منابعی مانند : خاک، آب، مواد غذایی و نور با گیاهان زراعی به طور مستقیم و غیر مستقیم رقابت نموده و کمیت و کیفیت محصول را در اکثر موارد کاهش میدهند.     

    ۱ )خسارتهای کمی: اکثر گیاهان هرز به دلیل تنازع بقا از سیستم ریشه ای قوی با توسعه عمودی و افقی زیاد برخوردار هستند. کل مود غذایی جذب شده توسط علفهای هرز چند ساله به مصرف گیاه نم یرسد و حدود 60 -70 درصد آن در ریشه و ساقه و غده ذخیره می شود و همین مواد ذخیره ای موجبات بقای انها را برای سال بعد فراهم می اورد. از طرف دیر آنها می توانند به عنوان میزبان برای برخی آفات و بیماریهای یاهی نیز عمل نمایند که در این زمینه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:              

  *سر خرطومی هویج بر روی هویج وحشی                                                            

         *زرشک وحشی میزبان ثانویه برای بیماری زنگ زرد گندم و جو                                                    ۲)   خسارتهای کیفی: علفهای هرز بر روی کیفیت محصولات زراعی و دامی به روشهای مختلف موثر است.مثالهای زیر خسارتهای کیفی علفهای هرز را مشخص                                                           هستند:                                                                                                                              *تغذیه دام از فرفیون موجب ایجاد عدم تعادل در بدن و اختلالات هضمی میشود.                       

   *وجود علف هرز Dendrophthoe falcata در مزارع چای کیفیت محصول را پایین می اورد.

 3) خسارتهای بهداشتی: حدود 50 درصد از مردم جهان به آلرژی گیاهی حاصل از دانه های گرده مبتلا هستند.افراد زیادی هر ساله توسط دانه های گرده برخی علفهای هرز نظیر Ambrosia artemisifolia به بیماری تب یونجه و آسم مبتلا می شوند.  

 4)خسارتهای عمرانی: برخی عفهای هرز نظیر مرغ Cynodon dactylon در آسفالت خیابانها ترک ایجاد کرد ه و خطوط ریلی راه آهن را سست میکنند.

علف های هرز

 - شناسایی کامل علف های هرز اولین گام در اجرای یک برنامه دقیق کنترل گیاهان هرز است و به منظور شناسایی وانتخاب بهترین و موثرترین روش کنترل، طبقه بندی علف های هرز ضروری است . علف های هرز از نظر طول دوره رشد ( یک ساله ، دو ساله و چند ساله )، نحوه تکثیر ( جنسی و غیر جنسی ) ، فصل رویش ( بهاره ، پاییزه و... ) شکل برگ (پهن برگ و باریک برگ ) ، استحکام ساقه ( علفی ، خشبی ونیمه خشبی ) ، محل رویش ( علف های هرز مزارع غلات ، گیاهان صنعتی ، علوفه ای ، سبز یجات ، صیفی جات ، باغات اراضی غیر زراعی و... ) ، زیستگاه ( خشکی زی و آبزی، اجباری، اختیاری ، عمومی ومعرف و اتفاقی ) ، نیاز به نور ( زیرین و رویین ) و نحوه تغذیه ( اتو تروف، نیمه انگل و انگل ) طبقه بندی می کنند . در تولید محصولات زارعی شناخت دوره زندگی علف های هرز در زمان مناسب کنترل موثر تر آن را امکان پذیر می سازد . علف های هرز چند ساله علاوه بر تکثیر از طریق بذر ، به روش رویشی نیر پایه های جدید تولید می کنند. جوانه زنی گیاهان هرز پاییزه در فصل پاییز اتفاق می افتد وبه دلیل پیش رسی بیشتر در زارعت های بهاره خسارت ایجاد می کنند و حساسیت به سرما در انواع بهاره نیز از جوانه زنی آنها  در فصول سرد سال جلوگیری می کند . علف های هرز آبزی تمام یا بخشی از دوره زندگی خود را درآب سپری می کنند. در بین انواع مختلف علف های هرز برخی اجبارا در داخل مزارع و تعدادی دیگر در هر محیطی رویش می کنند . در این میان می توان به علف های هرز معرف اشاره نمود که دامنه تحمل محدودی داشته و تحت شرایط اکولوژیک خاص رشد پیدا می کنند وممکن است به صورت اتفاقی در سایر مکانهایی که برای رشد آنها مناسب نمی باشد ، نیز رویش کنند. اکثر علف های هرز در گروه گیاهان اتو تورف قرار می گیرند. این گیاهان به دلیل دارا بودن ریشه و کلروفیل می توانند با انجام فتوسنتز مواد غذایی مورد نیاز خود را بسازند ، که علف های هرز نیمه انگل و انگل نیز به صورت پازاریت از مواد غذایی ساخته شده توسط این گیاهان استفاده می کنند.

 - به گیاهان زارعی و علف های هرز موجود در هر منطقه فلور آن اطلاق می شود که به دلیل سازش با محیط نسبت به سایر گیاهان رشد بهتری دارند و هر گاه انسان بنا به عللی از حمایت گیاهان زارعی دست بردارد ، علف های هرز تمام منطقه را فرا گرفته و موجب از بین رفتن گیاهان زراعی می شوند . رابطه موجودات زنده با یکدیگر و با محیط تحت نام اکولوژی تعریف می شود و به منظور اتخاذ روش های کنترل کم هزینه مطالعه اکولوژی علف های هرز ضروری است. جوامع مختلف فلور خاصی از علف های هرز را می پذیرند و ترکیب گیاهان هر منطقه با عوامل آب و هوایی وخاکی و عوامل زنده هرز تغییر می کند. دما یکی از عوامل مهم تعیین کننده پوشش گیاهی است و با توجه به نیاز حرارتی هر گونه گیاهی ، در صورت عدم تامین آن محدوده دمایی بذر بدون جوانه زنی وارد مرحله خواب می شود . نور در فتوسنتنز و گل دهی وجوانه زنی دانه برخی از علف های هرز بسیار موثر است و از نظر شدت نور گیاهان هرز را به دو گروه سایه طلب و نور طلب تقسیم بندی می کنند . تعیین میزان بارس دریک منطقه در تعیین فلور گیاهی را دریک منطقه خشک و مرطوب با هم مقایسه کنیم و بالاخره بادهای ملایم عامل انتقال بذور علف های هرز محسوب می وند . ترکیب فیزیکی و شیمیایی خاک برای رشد انواع علف های هرز شرایط مناسبی را فراهم می آورد . به طوری که پوشش گیاهی در خاک های با pH، شوری، حاصل خیزی و رطوبت متفاوت کاملا فرق می کند. برخی علف های هرز فقط در خاک های بایر رشد می کنند. با تغییر شرایط و تبدیل زمین های بایر به دایر جمعیت قبلی علف های هرز خذف شده و گیاهان هرز جدید جایگزین می شوند . همچنینی استفاده بی رویه از زمین های دایر و تبدیل آنها با اراضی مخروبه ، فلور گیاهی منطقه را به سمت ظهور علف های هرز سمی سوق می دهد . از عوامل زنده موثر در تعیین پوشش گیاهی یک منطقه می توان به اثرات متقابل علف های هرز با یکدیگر وبا گیاهان زارعی ، اثرات متثابل موجودات ذره بینی خاک و حشرات با علف های هرز و اثرات متقابل فعالیت های کشاورزی و علف های هرز اشاره نمود. وجود برخی از علف های هرز اشاره نمود . وجود برخی از علف های هرز در یک منطقه موجب کندی و یا توقف رشد تعداد زیادی از گیاهان مجاور می شوند.برخی از قارچ ها  و حشرات با تجزیه بقایای گیاهان در خاک موجب فراهم شدن مواد معدنی حاصل از آنها برای گیاهان مجاور  شده و به این ترتیب موجب تغییر در ترکیب گیاهان می شوند . اجرای عملیات زارعی توسط انسان نیز گونه های طبیعی منطقه را مورد تخریب  قرار داده و توالی را به سمت ظهور گیاهان خودرو سوق می دهد.