×× شاه بلوط

شاه بلوط یک در خت یا د ر ختچه از رده Castanea است که شامل شاه بلوط های کوتاه یا مغز می باشد که این درختان به بار می آورند. بیشتر آنها درختانی بلند تا ارتفاع 40-30 متر هستند اما بعضی گونه ها ( شاه بلوط های کوتاه )در ختچه سان می باشند . همگی آنها برگریز هستند. مغز بلوط معمولاً بصورت بوداده یا پوشیده با شکر خورده می شود که حالت دوم اغلب با نام فرانسوی marrons glaces فروخته می شود.
شاه بلوط آمریکایی در گذشته یکی از درختان بسیار فراوان در شرق آمریکا بود که آفت شاه بلوط تقریباً آنها را ازبین برده است .

نام شاه بلوط همچنین در مورد چندین گونه دیگر در طبقه غیر وابسته Aesculus ( خانواده هیپوکاستاناسیا) بکار می رود که معمولاً به شکل ترکیبی 'horse chestnut', 'horse-chestnut' یا 'horsechestnut می باشند. مغزهای این طبقه خوراکی نیستند و همانگونه که از اسم آنها مشخص است فقط برای خوراک اسب مورد استفاده قرار می گیرند.

 

پرتغالیها علاقه عجیبی به میوه شاه بلوط دارند. شاه بلوط را مثل ما که سیب زمینی را تنوری می کنیم می اندازند توی زغال یا تنور تا کاملا مغز پخت شود و بد داغ داغ نوش جان می کنند. خیلی وقت پیش زمانی که سیب زمینی هنوز به این کشور نرسیده بود، از این میوه به صورت تنوری و جایگزین سیب زمینی استفاده میشده. این عکس دستفروشی را نشان میدهد که کنار خیابان در حال پختن و فروش شاه بلوط است. به زبان پرتغالی کاشتانیا.

 

درختی است جنگلی که بیشتر در مناطق کوهستانی و همچنین نقاط گرمسیری می روید از برگ و پوست آن استفاده می کنند. در بعضی مناطق از آرد آن نان درست می کنند.

 

برای درمان بواسیر و واریس بسیار مفید است زیرا دارای تانن است اگر میوه بلوط را ساییده و به صورت پودر در آورید و با مقداری کمی آب مخلوط کنید برای درمان اسهال مفید است و در درمان انواع ناراحتی ها مثل انژین و ورم لوزه احتقان پروستات و گرفتگی صدا موثر است هسته ان برای درمان بواسیر و واریس مفید می باشد بلوط بسیار مقوی و نیرو بخش است.
بلوط هندی یا شاه بلوط در طب استفاده های زیادی دارد شاه بلوط هندی برای درمان سیاتیک و دردهای سیاتیکی موثر و تسکین دهنده است پماد آن در بیماری های پوستی و ضد سرما زدگی بکار میرود بلوط خیلی زود کرم می زند وبرای جلوگیری از این عارضه می توانید آن را در آب نمک بگذارید.

 شاه بلوط به مقدار بسيار زيادى سرشار از مواد نشاسته اى است بنابراين هم مغذى و هم نيرو بخش است بخصوص كه مقدار كثيرى مواد چربى و ازته نيز با خود همراه دارد. شاه بلوط حاوى املاح معدنى از قبيل پتاسيم (جذب آن موجب تقويت عضلات و غدد مى گردد)، فسفر(تثبيت كلسيم در بافت استخوانها و ساختن سلولهاى عصبى )، گوگرد(ضد عفونى و سازنده بافت استخوانى )، سديم (هضم و جذب مواد غذائى )، منيزيم (تشكيل استخوان بندى ، اخلاط، تجديد بناى اعصاب )، كلسيم (استخوان ، خون ، اعصاب )، كلر(استخوان ، دندانها، و زرد پى ها)، آهن (خون ) نيز مى باشد.
به سبب دارا بودن ويتامين ب (و فسفر) موجب ايجاد تعادل عصبى گرديده و به علت دارا بودن پتاسيم حفظ تعادل تغذيه اى را برعهده مى گيرد. شاه بلوط مانند اغلب مواد غذائى آردى براى كسانيكه دچار اختلالات صفراوى مى باشند بسيار مناسب و مفيد است . بعلاوه به سبب وجود سلولز زياد از يبوست جلوگيرى مى نمايد. اين ميوه جزو مقويات دستگاه وريدى محسوب گرديده و براى كسانى كه استعداد به ابتلاء به واريس و بواسير دارند بسيار مفيد است .
شاه بلوط را قبل از پختن بخوبى بشويند و با پوست بپزند و آب آن را نيز به عنوان يك نوشابه مصرف نمايند.

×× خرمالو

خرمالو سرشار از ویتامینA  و بتاكاروتن است. همچنین دارای مقدار قابل توجهی ویتامین های B1 ،B2   B3  و C می باشد. در ضمن این میوه خوش رنگ و خوش طعم دارای مواد معدنی ضروری برای بدن مانند كلسیم ، گوگرد ، آهن ، فسفر ، منیزیم و پتاسیم است.
هر یك از مواد معدنی فوق نقش مؤثری در سلامتی و تندرستی بدن ما دارند. اگر خرمالو به خوبی رسیده باشد، برای كودكان نیز میوه ای مفید محسوب می شود و در رشد و نمو آنها مؤثر است. در ضمن خرمالو میوه اشتها آوری است.

 كلسیم در رشد كودكان و حفظ انرژی برای بزرگسالان مؤثر است. آهن عنصر اصلی خون سازی ، و پتاسیم اشتها آور و شستشو دهنده كلیه و كبد می باشد. این میوه در افراد مبتلا به نقرس و بیماری های كبدی و كلیوی بسیار مؤثر است.

موادقندی خرمالو شامل لوولز و گلوكز است و با آن كه مقدار آن 20 درصد است، برای مبتلایان به بیماری قند ، زیان بخش نیست.

خرمالو حاوی مقدار زیادی پكتین است. پكتین یكی از انواع فیبرهای محلول در آب است كه باعث كاهش چربی های خون می شود.

اسیدهای موجود در خرمالو عبارتند از: اسید مالیك، اسید سیتریك و اسید تارتاریك. سلولز موجود در خرمالو به طور نسبی كم است و از این نظر هضم آن آسان تر می باشد.

خرمالو دارای مقدار كمی تانن می باشد كه گاهی ممكن است موجب یبوست شود.

همان طور كه ذكر شد، خرمالو سرشار از ویتامینA است. چنانچه این ویتامین به مقدار كافی به بدن نرسد، نه تنها قدرت بینایی را كم می كند، بلكه باعث شكننده شدن پوست، ناخن و موها می شود. همچنین در میزان هوش و سلامت بدن نیز اختلال ایجاد می شود.

می توان از آب خرمالو برای درمان زخم ها استفاده كرد. همچنین این میوه برای آفت دهان و گلودرد بسیار مفید است. مصرف این میوه با ارزش به همه شما توصیه می شود.

در اینجا  طرز تهیه یك ماسك را برای پوست های خشك بیان می كنیم كه از خرمالو در تهیه آن استفاده شده است.

موادلازم

یك قاشق غذاخوری
 كته بدون روغن و نمك
 
یك قاشق مرباخوری
 روغن بادام شیرین
 
یك چهارم
 خرمالوی رسیده و له شده
 
یك تكه كوچك
 خیار با پوست
 

 

طرز تهیه

تمام مواد را با هم  در مخلوط كن بریزید  و خوب مخلوط كنید.

مواد را به مدت 10 دقیقه بر روی پوست خود بمالید، سپس با آب ملایم بشویید.

خرمالو یک میوه خوشرنگ و زیبای پاییزی است .

خرمالو احتمالا بومی چین بوده وبعد وارد ژاپن شده و سپس به کشورهای دیگر نیز وارد شده.

 
خرمالو میوه ملی ژاپن است.

نام خرمالو ترکیبی است از دو واژه خرما و آلو.

از لحاظ طعم دو نوع گس و غیر گس دارد.

در جنگل های شمال ایران این میوه می روید.

چوب درخت خرمالو به نام آبنوس شناخته می شود که سنگین و محکم است.

خواص خرمالو:

میوه خرمالو سرشار از ویتامین های آ - ب -  ث است.

مواد معدنی آ ن شامل کلسیم - گوگرد - آهن - فسفر - منیزیوم و پتاسیم است.

و حاوی مقدار زیادی پکتین است که فیبر محلول در آب است

بنابراین باعث کاهش چربی خون می شود.

بعضی از انواع آن تانن دارد.

تانن متراکم در میوه خطر ابتلا به بیماری های قلبی- عروقی فشارخون بالا

دیابت و .. را کاهش می دهد.

مطالعات در ژاپن نشان می دهد که پوست خرمالو حاوی فیتو شیمیکالی ست که

احتمالا سلول را در برابر آسیب اکسیداتیو مربوط به پیری محافظت می کند.

خاصیت آنتی اکسیدان میوه خرمالو بالاست و با زغال اخته و توت فرنگی قابل مقایسه است.

دیگر خواص خرمالو:

خرمالو پکتین دارد و هرچه برسد پکتین آن کمتر می شود.

خرمالو یک میوه اسیدی است.

و دارای اسیدهای مالیک -تارتاریک و اسید سیتریک است.

این اسیدها باعث جذب بهتر آهن و روی در بدن می شود.

خرمالو رنگدانه پلی فنولیک دارد.

فوائد خرمالو:

خرمالو بسیار خاصیت دارد و فواید زیادی دارد.

از جمله باعث تسریع رشد کودکان می شود.

برای زهکشی کبد و کلیه مفید است.

برای کم خونی مفیدست.

خرمالو و هسته آن کاربرد طبی و درمانی مخصوصا در طب چینی دارند.

مصرف خرمالو:

خرمالو بهترست با معده پر مصرف شود .

خوردن خرمالو به عنوان دسر بعد از غذا به هضم بهتر غذا نیز کمک می کند.

زیرا اسید معده را زیادتر کرده و به هضم غذا کمک می کند.

خرمالو  کالری زیادی دارد بنابراین در مصرفش نباید زیاده روی کرد.

طبع خرمالو گرم است بنابراین از این لحاظ نیز باید محتاط بود.

کاربرد:

بهترین راه مصرف آن خوردنش به صورت خام است.

همچنین می توان آن را در سالاد-سالادهای میوه-تارت و شیرینی و کوکیز به کار برد.

مربا و مارمالاد و ترشی نیز می توان از آن تهیه نمود.

به عنوان طعم دهنده ماست نیز می توان به کاربرد.

هم چنین خشک شده آن را در آجیل ها می توان مصرف کرد.

اگر خرمالو نارس باشد پس از چیدن آن ها را می توان برای تسریع در رسیدن در کنار سیب درختی قرار داد.

مقدمه
خرمالو با نام علمی Ebenaceae درختانی دارای برگهای ساده و منفد با گلهایی عموما تک جنس هستند و تخمدان آنها چند خانه‌ای و دارای دیواره بندی کامل است و در هر خانه آن یک یا دو تخمک وجود دارد. خامه متعدد و دانه دارای البومن شاخی است. این تیره دارای 6 جنس و 300 تا 400 گونه است که بیشتر آنها در مناطق بین گرمسیری و خاور دور انتشار دارند. چوب آنها غالبا بسیار سخت و مقاوم است. مثلا چوب آبنوس را از گونه‌های مختلف خرمالو دیوسپیروس به نامهای دیوسپیروس ابه‌نوم ، دیوسپیروس ملانوکسیلون و گونه‌های دیگر تهیه می‌کنند.

مشخصات گیاه شناسی
گلها در این گیاهان تک جنس یا دو پایه‌اند. کاسه گل پیوسته کاسبرگ و جام نیز همیشه پیوسته است. گلبرگها فاقد زایده زبانکی و نافه معمولا شامل 2 چرخه پرچم مستقر روی لوله جام است. در برخی جنسها یک چرخه از پرچمهای نافه از بین می‌رود و در بعضی از آنها نیز پرچمها به علت انشعاب تکثیر پیدا می‌کنند. مادگی ایزومر ، شامل 4 یا 5 برچه به صورت تخمدانی زیرین با خانه‌های متعدد است.

تمکن محوری و هر خانه تخمدان در ابتدا محتوی دو تخمک است ولی بعدا بر اثر ایجاد برآمدگی در خانه‌ها ، هر خانه آن به دو خانه کوچکتر که هر یک محتوی یک تخمدان است تقسیم می‌شود. تخمدان در راس به چندین خامه آزاد و مستقل منتهی می‌شود. میوه سته و گاهی مانند خرمالوی معمولی (دیوسپیروس کاکی) به بزرگی یک سیب یا نارنج و به رنگ نارنجی است. میوه خوراکی است.

موطن اصلی خرمالو
درخت خرمالو که در ایران درخت مشهوری است، در اصل بومی چین و ژاپن است. این درخت از گذشته‌ای نسبتا دور وارد ایران و امروزه در بیشتر نقاط کاشته و تکثیر می‌شود. خرمالو در ایران دارای واریته‌های مختلف است. در برخی از واریته‌ها میوه کاملا کروی و در برخی دیگر نسبتا کشیده است. بخش گوشت‌دار میوه محتوی مقدار زیادی مواد قندی ، تانن و ویتامین است. در برخی از واریته‌های پرورش یافته، میوه فاقد تانن است. دانه دارای آلبومن شاخی و گیاه فاقد لوله‌های شیرابه‌ای است.

تیره خرمالو در ایران
تیره ابه‌ناسه در رویشهای طبیعی ایران فقط دارای یک جنس به نام دیوسپیروس با 2 گونه است.

جنس خرمالو (دیوسپیروس)
درخت یا درختچه‌هایی با برگهای متناوب ، کامل و چرمی و نسبتا ضخیمند. گلهای آنها دو پایه ، دارای کاسه‌ای با 4 تا 6 لبه و جامی لوله‌ای یا زنگ مانند با 4 تا 6 لبه است. تعداد پرچمها از 8 تا 50 عدد تغییر می‌کند و غالبا 16 عدد است. تخمدان دارای 8 تا 12 خانه است و در گلهای نر به علت عدم رشد از بین می‌رود. خامه‌ها 2 تا 4 عددند و کم و بیش در پایه بهم پیوسته‌اند. میوه سته کروی و دارای 4 تا 8 خانه است. دانه پهن دراز ، با سطح پشتی محدب و در طرفین فشرده است. این جنس در ایران 2 گونه دارد. یکی از گونه‌ها که در تمام جنگلهای مرطوب شمالی مانند مازندران ، آستارا ، طالش ، نور ، گرگان و بالاخره در تمام جنگلهای ساحلی تا ارتفاع 1100 متر می‌روید.

گونه دیوسپیروس لوتوس نامهای محلی گوناگون دارد و به آن خرمندی ، امبرو ، اربا ، اربه و خرمندیل می‌گویند. از چوب سخت وسنگین این درخت در ساختن ماسوره‌های نساجی استفاده می‌شود. گونه دیگر آن دیوسپیروس تومانتوزا است که درختانی با قد متوسط هستند و در بلوچستان به نام محلی تامیرو نامیده می‌شوند. خرمالوی معمولی دیوسپیروس کاکی غالبا کاشته می‌شود و واریته‌ای از آن را که فاقد دانه است از طریق پیوند با پایه دیوسپیروس لوتوس تکثیر می‌کنند. گونه دیوسپیروس ویرژینیانا ، که میوه‌ای نسبتا بزرگتر از خرمالوی معمولی دارد، در 40 سال پیش به نام خرمالوی ژاپنی وارد ایران شده و در بیشتر نواحی مازندران کاشته می‌شود.

میـــــــوه خرمالو
میوه بسیاری از گونه‌های خرمالو خوراکی می‌باشد. رنگ آنها از نارنجی و زرد روشن تانارنجی و قرمز تیره متفاوت است و قطر آنها بنابر گونه بین 2 تا 8 سانتیمتر است. معمولا پس از چیدن کاسه گل همراه با میوه باقی می‌ماند. شکل خرمالو بر اساس گونه آن ممکن است کروی یا شبیه بلوط باشد. آنها دو گونه گس و غیر گس دارند. میوه‌های گس تا قبل از زمان پخته شدن گس هستند و هنگامی که می‌رسند شیرین و نرم می‌گردند.

گونه‌های غیر گس زمانی که کال هستند کمتر گس می‌باشند و حالت گسی خود را خیلی زودتر از دست می‌دهند. آنها در حالت رسیده سفت می‌باشند. حالت گسی این میوه را می‌توان طی چند روزبا قرار دادن آن در معرض نور خورشید در سرما از بین برد، به این فرآیند bletting یا رسیدن میوه می‌گویند. خرمالو را می‌توان به شکل خام یا در غذا استفاده کرد. نوع غیر گس آن برای خوردن به شکل خام بهتر است.

چوب
چوب درخت خرمالو با نام آبنوس شناخته می‌شود که سنگین و محکم است و مغز چوب در چندین گونه گرمسیری به رنگ سیاه براق می‌باشد. گونه‌هایی که مغز چوب سیاه رنگ دارند بیشتر از نظر چوبشان اهمیت دارند تا میوه آنها.

خواص دارویی
میوه خرمالو شبیه گوجه فرنگی و دارای پوست نازک است و سرشار از ویتامینهای A ، B و C می‌باشد. میوه خرمالو سینه را نرم می‌کند ولی باید آن را موقعی خورد که کاملا روی درخت رسیده باشد. از میوه رسیده برای درمان اسهال خونی می‌توان استفاده کرد. دانه میوه خرمالو که کوبیده و به صورت گرد درآمده باشد سنگ کلیه و مثانه را می‌ریزاند بدون آنکه به عمل جراحی نیازی باشد.

 

××شاهی یا ترک تیزک

شاهی یا ترک تیزک بومی اروپا و شاید غرب آسیاست و به احتمال زیاد بومی ایران می باشد. سابقه کشت آن به 2000 سال پیش می رسد.
تره تیزک (شاهی)، گیاهی خوراکی از تیرة چتريان با نام علمی لپیدیوم ساتیوم . به سبب عطر و طعم تندِ مطبوعش ، در سطح وسیعی در مزارع سبزیِ ایران و بسیاری از کشورهای جهان کشت می شود. گیاهی است یکساله که برگهای بدون کرک و بدون دندانه آن به مصرف تغذیه انسان می رسد. طول بوته شاهی شاید به 30 تا 50 سانتی متر برسد. تره تیزک از گیاهانی است که ضمن پرورش دانه اش به نواحی مجاور انتقال یافته تدریجاً طی مدت کوتاهی به فواصل دور از منطقه نفوذ می کند. برگ و ساقه آن رنگ سبز روشن دارد. گلهایش صورتی روشن یا سفید است. میوه اش بیضوی مدور به طول 5 تا 6 میلیمتر و به عرض 3 تا 4 میلیمتر و بطور محسوس بال دار است برگ و ساقه جوان آن در حالت تازه طعم تند و مطبوع شبیه بولاغ اوتی دارد. تخم آن ريز و قرمز و كمي دراز است.
تكثير تره تيزک از طريق كاشت بذر آن به محض برطرف شدن سرماي زمستان آغاز و در تمام طول فصل بهار در هواي آزاد مي توان به فواصل زمانی برداشتهای متناوب كاشت.

در مازندران « تره تيزك » و در ساير مناطق ايران تره تيزك و « شاهي » گفه مي شود در كتب طب سنتي به نامهاي « جرجيربستاني » و « رشاد » نام برده شده است. و تخم آن را « حب الرشاد » ،      « حرف ابيض » و « حرف » گويند . به فرنسوي Nasitor و Cresson des jurdins.و Cresspm a;empos و Passerage و به انگليسي garedn cress گفته مي شود. گياهي است از خانواده Cruciferae نام علمي آن Lepidium sativum L. باشد.

خواص داروئي:

1)      تحلیل برندة آماسهای طحال

2)      خارج کنندة اخلاط سینه

3)      مؤثر در درمان حشره گزیدگی

4)      دودکردن آن را برای دور کردن حشرات مفید دانسته است

5)      کاهش چربی و کلسترول خون

(به منظور تعيين تاثير سبزي تره تيزک بر چربي هاي خون‏‎‎‏، در کارکنان دانشکده پيراپزشکي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي انجام گرفت. سطح سرمي لپيدها در ابتداي تحقيق در گروههاي مورد مطالعه مشابه بود. در پايان مطالعه ميزان کلسترول در گروه مورد به طور معني داري کمتر از ميزان کلسترول در گروه شاهد گزارش شد. تفاوت معني داري در سطح سرمي تري گليسريد و ليپوپروتئين با دانسيته بالا بين گروه شاهد و مورد مشاهده نشد. ميزان ليپوپروتئين با دانسيته پايين تفاوت بين دو گروه از نظر آماري معني دار بود. مصرف سبزي شاهي موجب بهبود وضعيت ليپدهاي سرم مي گردد. مطالعات آينده نگر گسترده تري را جهت تعيين تاثير آن در کاهش خطر ابتلا به آترواسکلروز پيشنهاد مي نمايد)

6)      از گياه تره تيزك در موارد آسم و سرفه و بوا سير هاي خوني استفاده مي شود و بسيار رافع است.

7)      ضد كمبود ويتامين C است وبراي بيماري هاي كمي ويتامين C در بدن اثر شفا بخش دارد. يعني آنتي سكوربوتيك است.

8)      از ريشه تره تيزك براي مرحله دوم سيفيليس استفاده ميشود.

9)      تخم تره تيزك ترشح شير را زياد مي كند و به اصطلاح گالاكتاگوگ است.

10)   جوشانيده تخم تره تيزك در شير براي سقط جنين به كار ميرود.

11)   به صورت ضماد براي ضماد تسكين درد ضربه به كار مي رود.

12)   تره تيزك از نظر طبيعت طبق نظر حكماي طب سنتي گرم ونسبتا خشك است.

13)   باز كننده گرفتگي ها و انسداد مجاري كبد و طحال و صاف كننده و مدر بول و خرد كننده سنگ مثانه است.

14)   در تسريع هضم غذا وتحليل باد و گازو نفخ مفيداست.

(اگر ساقه و برگ و تخم آن را در هاون بكوبند و در بشقابي پهن كنند تا خشك شود بعد مجدداً در هاون انداخته و بكوبند و سپس كمي شير تازه داخل آن كرده و مجدداً قدري تخم تره تيزك داخل آن كرده و بكوبند واين كار را به دفعات تكرار نمايند تا مانند خمير شود و از آن حب درست كنند از نظر جميع خواص فوق خوردن حب آن بسيار مفيد است. و اگر آب آن را گرفته و با نخود خشك كوبيده شده پرورده نمايند و بياشامند و افزايش توليد اسپرم بسيار موثر است)

در پزشکی امروزی به سبب وجود مواد معدنی گوناگون و فراوان در این گیاه ، آن را دارای خاصیت قوی ضد اسکوربوت ، اشتهاآور، مُدرّ، تصفیه کنندة خون و مفید در درمان آنژین صدری می دانند.

تركيبات شيميای:

از نظر تركيبات شيمياي بررسيهاي متعددي در مدارک فني مختلف منتشر شده كه از نظر اهميتي كه اين گياه در طب سنتي دارد .

وجود اسانس روغني فرار درگياه تاييد شده است و به علاوه گزارش شده است كه گياه حاوي گلوكوزيد

گلوكوتروپئولين است . داراي گلوكوزيدي به اسم تروپئولوزيد است

از نظر ويتامينها نيز گياه غني از ويتامينهاي A,B مي باشد

در هر يك صد گرم از گياه ( قسمت قابل خوردن ) خام و تازه تره تيزك مواد زير وجود دارد:
آب 4/89 درصد

پروتئين 6/2 درصد

چربي 0/7 درصد

هيدراتهاي كربن 5/5 درصد

كلسيم 81 ميلي گرم

فسفر 76 ميلي گرم

آهن 1/3ميليگرم

آهن 3/1 ميلي گرم

سديم 14 ميلي گرم

پتاسيم 606 ميلي گرم

ويتامين A93300 ميلي گرم

تيامين 08/0 ميلي گرم
در گزارش علمي ديگري تركيبات شيميايي گياه را به شرح زير اعلام كرده است. :
اسانس روغني فرار درحدود 0/115درصد . فراورده هاي فرار حاصل از برگ تر تيزك داراي خاصيت و فعاليت ضد باكتري در مقابل ميكروب باسيلوس سبتي ليس و مايكرو كوكوس پيوژنس واريته ارئوس است. تخم تره تيزك داراي يك الكالوئيد (19/0 درصد ) ، سينا پيك اسيد، كولين اتر و يك اسانس روغني است. اسانس روغني تره تيزك خاصيت فعاليت اوئستروژن ( تحريك جنسي درزنان ) دارد . تخم تره تيزك در حدود 5/25 درصد روغن نيم خشك دارد . لعاب تخم تره تيزك ازنظر خواص جانشين صمغ عربي وكتيرا است.

محل مناسب رویش

نوع خودروی آن کنار چشمه ها، برگه ها و یا جویهایی که آب آنها تمیز است می روید. حوزه انتشار جغرافیایی آن در ایران ، مناطق شمالی ، شمال غربی ، جنوبی ، سواحل خلیج فارس ، جنوب شرقی و بخش مرکزی است.

قسمت مورد استفاده گیاه

قسمت مورد استفاده گیاه برکه دانه آن است.

روش کاشت

تره تیزک را در گلخانه ها زیر شیشه یا در باغهایی که دارای زمین سست بوده ولی خاک آن چندان پوسیده نباشد، می کارند در گلخانه بذر را از آبان تا اردیبهشت و در مزرعه بذر را عملاَ در تمام طول سال با فاصله 14 روز یکبار پشت سر هم می کارند.
در هر متر مربع جهت کشت گلخانه 80 تا 120 گرم بذر را در جعبه های پلاستیکی به صورت کرتی می کارند ولی در مزرعه بذرها را به صورت ردیفی با عرض 10 تا 30 سانتی متر کشت می نمایند (برای هر صد متر مربع 12 تا 80 گرم بذر) جهت تقویت زمین از مواد معدنی که بسادگی در آب حل می شوند استفاده می کنند. ضمناً احتیاجی به کودهای معدنی نمی باشد. کشت گلخانه ای و مزرعه ای را باید دائماً از علف هرز پاک کرده و محصول را مرطوب نگهداشت حرارت ابتدائی گلخانه 4 تا 6 درجه سانتی گراد است که بتدریج به 10 تا 12 درجه سانتی گراد افزایش می یابد. برای دفع علفهای هرز در پیش کشت محصول را با دورینول (Devrinol) در هر هکتار 5/1 کیلوگرم سمپاشی می کنند.

زمان و روش برداشت

برداشت محصول از اواسط فروردین تا آبان ماه می باشد. نهالهای جوان را به محض اینکه به اندازه 5 تا 6 سانتی متر رشد می کنند در گلخانه 10 تا 20 روز در مزرعه 6 تا 8 هفته پس از بذر افشانی برداشت می کنند. از هر صد متر مربع زمین در هر چین 50 تا 60 کیلوگرم محصول تازه برداشت می شود حرارت خشک کردن شاهی برای استفاده در صنایع غذایی نباید بیش از 40 تا 50 درجه سانتی گراد باشد.
تهيه عصاره تره تيز ك:
ساقه و برگ تره تيزك تازه را در هاون مي كوبندو يابا وسيله ديگري با فشار عصارهان را مي گيرند و صاف ميكنند و با اين روش كه بايد بدون دخالت اتش صورت گيرد عصاره بسيار موثر و نا فعی تهيه    مي شود. كه مصرف ان در شربت تره تيزك و ساير تركيبات خواص ان را در حد اعلا منعكس مي كند.
شربت تره تيزك:
عصاره تره تيزك 16 واحد ، قند 30 واحد ، در حمام ماري با حرارت كافي حل كنند و شربت تهيه شده را براي مصرف اماده سازند

 

شناسنامه

شب بو Cruciferae :تیره 
Lepidum sativum L. :نام لاتین 
Garden cress – Nose smari  :نام انگلیسی 
شاهی – تره تیزک :نام فارسی 
شیطرج – عصاب – مسواک الراعی :نام عربی 

 

شرح گیاه

شاهی یا ترک تیزک بومی اروپا و شاید غرب آسیاست و به احتمال زیاد بومی ایران می باشد. سابقه کشت آن به 2000 سال پیش می رسد.
گیاهی است یکساله که برگهای بدون کرک و بدون دندانه آن به مصرف تغذیه انسان می رسد. طول بوته شاهی شاید به 30 تا 50 سانتی متر برسد. تره تیزک از گیاهانی است که ضمن پرورش دانه اش به نواحی مجاور انتقال یافته تدریجاً طی مدت کوتاهی به فواصل دور از منطقه نفوذ می کند. برگ و ساقه آن رنگ سبز روشن دارد. گلهایش صورتی روشن یا سفید است. میوه اش بیضوی مدور به طول 5 تا 6 میلیمتر و به عرض 3 تا 4 میلیمتر و بطور محسوس بال دار است برگ و ساقه جوان آن در حالت تازه طعم تند و مطبوع شبیه بولاغ اوتی دارد.

 

محل مناسب رویش

نوع خودروی آن کنار چشمه ها، برگه ها و یا جویهایی که آب آنها تمیز است می روید.

 

قسمت مورد استفاده گیاه

قسمت مورد استفاده گیاه برکه دانه آن است.

 

روش کاشت

تره تیزک را در گلخانه ها زیر شیشه یا در باغهایی که دارای زمین سست بوده ولی خاک آن چندان پوسیده نباشد، می کارند در گلخانه بذر را از آبان تا اردیبهشت و در مزرعه بذر را عملاَ در تمام طول سال با فاصله 14 روز یکبار پشت سر هم می کارند.
در هر متر مربع جهت کشت گلخانه 80 تا 120 گرم بذر را در جعبه های پلاستیکی به صورت کرتی می کارند ولی در مزرعه بذرها را به صورت ردیفی با عرض 10 تا 30 سانتی متر کشت می نمایند (برای هر صد متر مربع 12 تا 80 گرم بذر) جهت تقویت زمین از مواد معدنی که بسادگی در آب حل می شوند استفاده می کنند. ضمناً احتیاجی به کودهای معدنی نمی باشد. کشت گلخانه ای و مزرعه ای را باید دائماً از علف هرز پاک کرده و محصول را مرطوب نگهداشت حرارت ابتدائی گلخانه 4 تا 6 درجه سانتی گراد است که بتدریج به 10 تا 12 درجه سانتی گراد افزایش می یابد. برای دفع علفهای هرز در پیش کشت محصول را با دورینول (Devrinol) در هر هکتار 5/1 کیلوگرم سمپاشی می کنند.

 

زمان و روش برداشت

برداشت محصول از اواسط فروردین تا آبان ماه می باشد. نهالهای جوان را به محض اینکه به اندازه 5 تا 6 سانتی متر رشد می کنند در گلخانه 10 تا 20 روز در مزرعه 6 تا 8 هفته پس از بذر افشانی برداشت می کنند. از هر صد متر مربع زمین در هر چین 50 تا 60 کیلوگرم محصول تازه برداشت می شود حرارت خشک کردن شاهی برای استفاده در صنایع غذایی نباید بیش از 40 تا 50 درجه سانتی گراد باشد.

 

گستردگی

در نواحی مختلف کشور پرورش داده می شود.

 

-- تره

تره، (Allium ampeloprasum ssp. persicum) از گیاهان خوراکی است. رنگ آن سبز است و آن را در دسته سبزی‌ها به شمار می‌آورند. برگ‌های آن به شکل نوارهای بلندی است که از ریشه آغاز می‌شوند و در امتداد طولی شکاف دارد.

این گیاه در آشپزی اروپا چندان شناخته شده نیست و حتی برخی ایرانیان اروپا آن را با پیازچه یکی می‌انگارند. شاید «Allium species» نوعی از آن باشد که در آلمان «Dauerlauch یا Ewigerlauch» گفته می‌شود.

درمان تمامي عفونت ها،تره از جمله سبزي هاي معروف و خوردني است كه ساقه ندارد و بركهاي آن دراز و تا خورده است و به نام«گندزدا» نيز خوانده مي شود.
فوايد تره:

درمان تمامي عفونت ها،تره از جمله سبزي هاي معروف و خوردني است كه ساقه ندارد و بركهاي آن دراز و تا خورده است و به نام«گندزدا» نيز خوانده مي شود.
فوايد تره:
ـ تره ناراحتي طحال را برطرف مي كند.
ـ تره از نظر خواص غذا و شفا و درمان شبيه سير وپياز است، ولي طعم و بوي آن ملايم تر از آْنهاست و دهان را خوشبو مي كند.
ـ مصزف تازه راي رفع يبوست دائمي، ترش كردن غذا و سوء هاضمه، رفع چاقي و تسكين درد مفاصل و نقرس مفيد است.
ـ مصرف سوپ يا شربت تره براي معالجة تمام بيماري هاي حاد و مزمن دستگاه تنفس اثر شفا بخش دارد، مثلاً در گريپ، گلو درد، گرفتگي صدا و سياه سرفه مفيد بوده و اثر خلط آور دارد و در اين مواد اضافه كرده كمي عسل به آب تره و مصرف آن مفيد تر است.
ـ تره از سبزي هاي مدر(ادرار آور) است و لذا خوردن سوپ يا شربت تره و يا جوشانده 4 گرم تخم تره در يك ليتر آب براي حبس البول، آب آوردن بافت ها، دفع سنگ كليه و تسكين قولنج مفيد است.
ـ خوردن تره كه در سكه پرورده شده باشد، براي دفع سنگ كيسه صفرا و تورم طحال مفيد است.
ـ تره پخته و نيم گرم را چنانچه در محل بوا سير قرار دهند اثر شفا بخش دارد، همچنين خوردن 15 گرم آب تره خام، خونريزي بوا سير را قطع مي كند.
ـ ماليدن آب تره يا له كرده آن بر روي پوست براي درمان كهير و رفع خارش مخصوصاً اگر با سماق مخلوط شود مؤثر است.
ـ مخلوط آب تره با سماق را چنانچه بر روي زگيل بمالند اثر شفا بخش دارد.
ـ تره، ملين، مقوي هاضمه و پيشاب آور است.
ـ تره داراي مقدار زيادي آهن است و ويتامين«ث» به مقدار زيادي در برگ هاي سبز آن وجود دارد مخصوصاً در هنگام تابستان ويتامين هاي ب1 ـ ب2 در تره يافت مي شود و داراي كاراتين نيز است.
ـ تره به واسطه داشتن سلولز، نفخ آور است. لذا براي اشخاصي كه مبتلا به اختلالات روده هستند چندان خوب نيست.
ـ جوشانده تره در رفع ذات الريه و رسوبات ادراي كمك زيادي مي كند.
ـ مصرف جوشانده و شربت تره، در موارد گرفتگي صدا، زكام، سرفه، برونشيت و تمامي اختلالات حاد دستگاه تنفشي مؤثر است.
ـ انواع تره فشار خون را پايين مي آورد و خوردن آن براي معالجه تمامي عفونت ها مفيد است.
ـ در كاربرد خارجي، اگر تره به صورت له شده بر روي محل گزيدگي زنبور قرار گيرد، باعث تسكين درد مي شود.
ـ خوردن 9 گرم تخم تره بو داده در روز، براي درمان اسهال مزمن و نفخ شكم مفيد است.
ـ براي بند آمدن خونريزي بيني، چند قطره مخلوط از آب تره با سركه را در بيني بچكانيد. در اين موقع متوجه خواهيد شد كه خونريزي بيني بند مي آيد.
ـ ضماد (مرهم) تخم تره، براي معالجه كك و مك، معالجه پيسي و تسكين دردهاي عصبي و تحريكات جلدي اثر شفا بخش دارد.

به فارسی به طور كلی تره و در بعضی مناطق « گندنا » گویند نامهای محلی آن در كرمانشاه و در غرب ایران « كور » در گیلان شمال ایران « كوار » دركتب طب سنتی با نامهای عربی ان « كراث » ،«كراث رومی »، « گندنا »و « كراث البقل » و « كراث المائده » امده اتس و نوع بری ان را « كراث الثوم » نامبرده اند به فرانسوی Poireau و Poirreau به انگلیسی Garden porrum L. می باشد و مترادف ان Allium ampeloprasum L . گفته شده است .
● مشخصات
گیاهی است دو ساله و پایا برگهای ان دراز باریك اغلب خمیده و افتاده به رنگ سبز تیره ، قسمت پایین ساقه سفید است كه منتهی به یك پیاز كوچكی در داخل خاك می شود . گلهای آن مجتمع و گروهی به شكل یك گلوله مدور در انتهای ساقه گل دهند ه رنگ هر یك از گلها سفید مایل به سبز یا گلی كه از آنها دانه های سیاه و پهن و ناصاف تره به دست می آید . به طور كلی دو نوع است ، یكی نوع كوتاه و نازك تابستانه و دیگری تره فرنگی كه نوع زمستانه خیلی بلند ( تا یك متر ) و برگها پهن و قوی می شود .
تكثیر تابستانه آن از طریق كشت بذر آن در اوایل بهار صورت می گیرد و كشت نوع زمستانه آن در اواخر زمستان بذر در شاسی كاشته می شود و گیا ههای حاصله كه چند برگه و به ارتفاع ۱۵ – ۱۰ سانتی متر و ساقه آ ن به قطر حدود یك مداد رسید در اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت به محل اصلی منتقل می شود و فاصله خطوط را ۲۵ و فاصله بوته ها روی خطوط را ۱۵ سانتی متر باید گرفت .
● تركیبات شیمیایی
از نظر تركیبات شیمیایی در تزه كمی ارسنیك وجود داردو به علاوه اسانس روغنی فرار دارد كه جزء عمده و اصلی آن را الیل دی سولفید تشكیل می دهد . در پیاز ان در حدود ۴/۰ درصد الیئین وجود دارد و به علاوه وجود الانین ، ارژی نین ، اسپارتیك اسید ، اسپاراژین ، هیستیدین ، لوسین ، متیونین ، تریپتوفان ، والین ، فنیل الانین ، پرولین ، سرین ، وترئونین در ان گزارش شده است .S.G. I. M. P در هر یك صد گرم از قسمت پایین سفید تره فرنگی و پیاز تره فرنگی خام به طور متوسط مواد زیر وجود دارد .
آب ۸۵ گرم ، پروتئین ۲/۲ گرم ، هیدراتهای كربن ۱۱گرم ، خاكیتر ۹/۰ گرم ، كلسیم ۵۲ میلی گرم ، فسفر ۵۰ میلی گرم ، اهن ۱/۱ میلی گرم ، سدیم ۵ میلی گرم ، پتاسیم ۳۴۷ میلی گرم ، ویتامین A۴۰ واحد بین المللی ، تیامین ۱۱/۰ میلی گرم ، رایبو فلاوین ۰۶/۰ میلی گرم ، نیاسین ۵/۰ میلی گرم ، ویتامین C۱۷ میلی گرم
● خواص – كاربرد
تره سبزی خوردنی برگی است كه خوردن آن منافع فراوانی دارد . ضد عفونی كننده روده ها و مدراست و برای معالجه روماتیسم و بیماری های كبدی مفید است . ضماد آن برای نرم كردن ورمها مفیداست {می نات و پتلو }
تره از نظر طبیعت طبق نظر حكمای طب سنتی خیلی گرم و به طور متوسط خشك است خواص آن گرم كننده و بازكننده انسدادها و گرفتگی ها و لطیف كننده است . اگر برگ آن را با سركه مخلو ط و در آن له كرده و به پیشانی بمالند خون ریزی از بینی را قطع می كند . خوردن تره پاك كننده قصبه ریه و باز كننده گرفتگی های كبد و مقوی هاضمه و كمر و ملین است .
ترشح ادرار و حیض را زیادمی كند بعنی مدر است و قاعده آور اگر با طعام و بعد از طعام خورده شود كمك به هضم غذا كرده مانع ترش شدن غذا می شود و مزاج را لینت می دهد ونیروی جنسی را تقویت می كند. خوردن آب تره به قدر ۱۵گرم خون بواسیر را قطع می كند و اگر با عسل خورده شود محرك نیروی جنسی است . برای بیماری های سرد و ترسینه و ورمهای ریه و نرم كردن آنها مفید است و با آب جوشانده جو و یا پخته تره با جو برای درد سر ، سینه ، تنگی نفس و پرورده تره در سركه باز كننده گرفتگی كبد و طحال و خوردن برگ پخته آن برای بواسیر مفید است . شیاف برگ كوبیده آن به تنهایی یا با دارو های مناسب برای خشك كردن رطوبتهای رحم نافع است . مالیدن پخته آن برای بواسیر و قطره آن كه با روغن گل و سركه مخلوط شده بادش در گوش برای كاهش درد گوش مفید است . اگر تره را با كندر و سركه مالیده و در بینی بریزند برای بند آمدن خون ریزی از بینی نافع است. ضماد تره برای گزیدن افعی و خوردن آن با آب عسل نیز برای خنثی كردن سموم جانوران نافع است .
ضماد تره با سماق برای مخملك و زگیل و با نمك برای التیام زخمهای بد مفید است . تره از پیاز دیرهضمتر و نفاختر است و خون را می سوزاند وبینایی چشم را كاهش می دهد و لثه را خراب می كند و برای گرم مزاجان مضر است از این نظ باید با گشنیز و كاسنی تازه خورد .
تخم تره گرم و خشك است. خوردن ۱۰ گرم از تخم تره با ۱۰ گرم تخم مورد برای رفع امراض سرد نافع است ، خون ریزی از سینه و به طور كلی خون ریزی از هر عضوی را فطع می كند ، باز كننده گرفتگی های بلغمی مجاری كبد و محرك اشتها و شكم روش را بند می آورد و گازهای روده ها را تحلیل می برد .
ضماد عصاره تخم تره برای گزیدگی افعی و رفع لكه های پوست نافع است . تخم تره مضر ریه و كلیه و مثانه است از این نظر باید با عسل خورد .

--گشنیز

--گشنیز گیاه بومی جنوب اروپا و مناطق مدیترانه است و در بیشتر نقاط ایران نیز می روید. از زمان های قدیم وجود داشته و حتی مورد مصرف مصری ها بوده است.

بقراط این گیاه را می شناخته و برای درمان بیماری های مختلف از آن استفاده می کرده است. در قرون وسطی ضعف جنسی را با گشنیز درمان می کردند. پزشکان قدیم عقیده داشتند گشنیز از سرایت امراض جلوگیری می کند، از این رو به افراد مبتلا به آبله دستور می دادند که آب گشنیز را به دور چشمهایشان بمالند تا میکروب آبله به چشم ها سرایت نکند.

گشنیز گیاهی است علفی و یک ساله، به رنگ سبز که ارتفاع آن تا 80 سانتی متر نیز می رسد. برگ های آن به دو شکل ظاهر می شوند. آنهایی که در قاعده ساقه وجود دارند به شکل دندانه دار و دیگری در طول ساقه که باریک و نخی می شود. قسمت مورد استفاده گیاه، ساقه، برگ و میوه آن است. میوه گشنیز گرد و به رنگ زرد است. بوی تازه آن مطبوع نبوده و تقریباً بد بو است ، ولی بر اثر خشک شدن این بو از بین رفته و خوشبو می شود.

 

موارد استفاده گشنیز
گشنیز تازه گیاه معطری است که در کوکو و آش استفاده می شود. تخم آن را نیز تفت داده و پودر می کنند و به عنوان ادویه خصوصاً در غذاهای هندی ، در ادویه گرام ماسالا استفاده می کنند. مخلوط پودر تخم گشنیز و زیره سبز در غذاهای ایرانی مثل خورش ها،

عدسی  و عدس پلو  استفاده می شود.

خواص دارویی گشنیز
گشنیز و تخم گشنیز از نظر طب قدیم ایران سرد و خشک است.

خواص تخم گشنیز :
1) تخم گشنیز را پودر کرده و به نسبت مساوی با شکر یا

عسل  مخلوط کنید که برای تقویت بدن بسیار مفید است.

2) خوردن تخم گشنیز معده را تقویت می کند و به همراه غذا به هضم آن کمک می کند. معده و روده را ضد عفونی می کند و کرم کش است. برای این منظور 2 تا 5 گرم تخم بو داده آن مصرف شود.

3) تخم گشنیز ادرار آور است.

4) برای نرم کردن سینه از جوشانده تخم گشنیز استفاده می کنند ، بدین صورت که 10 تا 30 گرم از آن را در یک لیتر آب دم کرده و مانند چای با شکر بنوشید.

5) برای بر طرف کرن تب و

سرماخوردگی  مفید است. برای این منظور یک سوپ رقیق از آب مرغ و گشنیز تازه تهیه کنید و پس از چند مرتبه مصرف ، اثر معجزه آسای آن را ببینید.

6) تخم گشنیز شیر

مادران شیرده  را زیاد می کند ، برای این منظور باید 2 تا 5 گرم از آن را با کمی عسل تناول کنند.

7) تخم گشنیز نیرو دهنده قلب و نشاط آور است.

8) تخم گشنیز قاعده آور است.

9) جوشانده تخم گشنیز یا خوردن تخم گشنیز بو داده ، اسهال خونی و بیماری های عفونی روده مثل تب تیفوئید را بهبود می بخشد، چون شدیداً میکروب کش است.

10) برای تسکین درد دندان تخم گشنیز بجوید.

 

خواص برگ و ساقه گشنیز :
1) آب گشنیز

خواب آور  است. برای این منظور باید30 گرم از آب گشنیز خام را همراه با شکر خورد. مصرف بیش از این مقدار موجب حالت سستی می شود.

2) مسکن و آرام کننده است.

3) خوردن گشنیز با غذا از ترش کرن جلوگیری می کند و کلاً گشنیز جلوی مسمومیت های غذایی را می گیرد.

4) برای بر طرف کردن

بوی بد دهان  سوپ یا آش گشنیز بخورید.

5) گشنیز تشنگی را بر طرف می کند.

6) برای کاستن از نیروی جنسی خوردن گشنیز اثر قوی دارد.

7) گشنیز ضد نفخ است و دل درد را بر طرف می کند.

8) خوردن گشنیز برای

دهان و دندان  بسیار مفید است. هم لثه  را سالم می سازد و هم جلوی خرابی دندان ها را می گیرد و درد دندان را بر طرف می کند.

نظریه بزرگان در مورد گشنیز
زکریای رازی پزشک و دانشمند مسلمان ، گشنیز را برای آرام کردن سردرد و رفع سستی تجویز می کرد . البته در حدیثی آمده است که امام موسی کاظم ( ع ) فرمودند : خوردن

سیب ترش و گشنیز موجب حالت نسیان و فراموشی می شود.

 

چند فرمول دارویی

برای بر طرف کرن درد دندان :

10گرم تخم گشنیز را در چهار لیتر آب بریزید و بگذارید بجوشد تا حجم آن به یک لیتر برسد. آن را کمی سرد کنید و در دهان مزه مزه کنید تا درد دندان بر طرف شود.

 

بر طرف کردن بواسیر :

10 گرم تخم گشنیز را بو داده تا قهوه ای رنگ شود. آن را پودر کنید و با مقداری سرکه مخلوط کرده و چند روز آن را بنوشید تا بواسیر بر طرف شود.

 

برای شستن دهان و دندان :

یک قاشق چایخوری پودر تخم گشنیز را در یک لیوان آب جوش ریخته ، به مدت 5 دقیقه دم کنید. سپس آن را برای شستن دهان، دندان و گلو غرغره کنید.

 

ترکیب شیمیایی

مواد موجود در 100 گرم گشنیز

آب  7/5 گرم
سلولز  38 گرم
مواد چرب  15 گرم
اسیداگزالیک  1 گرم
 کلسیم  170 میلی گرم
ویتامین A  200 واحد
ویتامین C  50 میلی گرم

 

مواد چرب گشنیز مرکب از اسید اوئیک، اسید پالتیک و اسید لینولئیک است.

 

نکته :
مصرف به اندازه گشنیز هیچ گونه ضرری ندارد، ولی مصرف زیاد از حد آن باعث حالت مستی توام با خستگی شدید می شود و گاهی به خواب عمیق ، گنگی و بی حسی منجر می انجامد

گشنیز گیاه بومی جنوب اروپا و مناطق مدیترانه است . دربیشتر نقاط ایران نیز می روید . از زمانهای قدیم وجود داشته و حتی مورد مصرف مصری ها بوده است .بقراط این گیاه را می شناخته و برای درمان بیماریهای مختلف از آن استفاده می کرده است . در قرون وسطی ضعف جنسی را با گشنیز درمان می کردند .

گشنیز گیاهی است علفی و یکساله ، برنگ سبز که ارتفاع آن تا 80 سانتیمتر نیز می رسد . برگهای آن به دو شکل ظاهر می شود آنهائی که در قاعده ساقه وجود دارد بشکل دندانه دار و دیگری در طول ساقه که باریک و نخی شکل می باشند .

قسمت مورد استفاده گیاه ،‌ساقه و برگ و میوه آن است . میوه گشنیز گرد و برنگ زرد می باشد . بوی تازه آن مطبوع نبوده و تقریبا بد بو است ولی بر اثر خشک شدن این بو از بین رفته و خوشبو می شود . حتی نام لاتین گشنیز از لغت یونانی Korio مشتق شده که به معنی بد بو است .

 

ترکیبات شیمیایی:
در یکصد گرم گشنیز مواد زیر وجود دارد:

آب  7/5 گرم 
 
مواد چرب 15 گرم 
 
سلولز 38 گرم 
 
اسانس 1 گرم 
 
اسید اگزالیک 12 میلی گرم 
 
کلسیم 170 میلی گرم 
 
ویتامین آ 200 واحد 
 
ویتامین ث 50 میلی گرم
 

مواد چرب گشنیز مرکب از اسید اولئیک ، اسید پالمتیک ، اسید لینولئیک و اسید پتروسه لینیک است .در برگهای خشک گشنیز مقدر زیادی ویتامین A,C یافت می شود .

 

خواص داروئی:

خواص گشنیز طبی :گشنیز و تخم گشنیز از نظر طب قدیم ایران سرد و خشک است .
خواص تخم گشنیز بقرار زیر است .

 

تخم گشنیز را پودر کرده و با نسبت مساوی با شکر و یا عسل مخلوط کنید برای تقویت بدن بسیار مفید است .
معده را تقویت می کند .
خوذن تخم گشنیز با غذا به هضم غذا کمک می کند .
ادرار آور است .
قاعده آور است.
کرم های معده و روده را از بین می برد .
برای برطرف کردن تب تیفوئید مفید است .
خاصیت ضد باکتری درد و بیماریهای عفونی روده را برطرف می کند.
تب های نوبه ای را از بین می برد.
برای نرم کردن سینه از جوشانده تخم گشنیز استفاده کنید.
جوشانده تخم گشنیز خواب آور است .
زکام را برطرف می کند .
تخم گشنیز شیر را در مادران شیر ده زیاد می کند.
برای تسکین درد دندان تخم گشنیز بجوید .
تقویت کننده قلب است .
جوشانده تخم گشنیز یا خوردن تخم گشنیز بوداده اسهال خونی را برطرف می کند.

 

خواص برگ وساقه گشنیز:

 

آّ گشنیز خواب آور است .
مسکن و آرام کننده است .
مسمومیت های حاصله از مواد پروتئینی را برطرف می کند .
با غذا گشنیز بخورید تا از ترش شدن غذا جلوگیری کند .
تشنگی را برطرف می کند .
طحال را تمیز و تقویت می کند .
برای فتق مفید است .
برای برطرف کردن بوی بد دهان سوپ گشنیز بخورید.
دل درد را برطرف می کند.

طرز استفاده: فرمول برطرف کردن بواسیر:حدود 10 گرم تخم گشنیز را در ماهی تابه ریخته و بو بدهید تا رنگ آن قهوه ای شود سپس آنرا پودر کنید و با سرکه مخلوط کرده وچند روز آب انرابنوشید تا بواسیر از بین برود .برای برطرف کردن دندان دردحدود 10 گرم تخم شگنیز را در چهار لیتر آب ریخته و بگذاریدبجوشد تا حجم آن به یک لیتر برسد آنرا کمی سرد کنید و در دهان مزمزه کنید تا درد دندان برطرف شود.

برای شستن دهان و دندان یک قاشق چایخوری پودر تخم گشنیز را در یک لیوان آّ ب جوش ریخته و بمدت 5 دقیقه دم کنید سپس آنرا برای شستن دهان ،‌دندان و گلوغرغره کنید.

گشنیزاگر به اندازه بکار رود هیج گونه ضرری ندارد ولی مصرف زیاد از حد آن تولید مستی توام با خستگی شدید می کند و گاهی به خوابی عمیق و گنگی و بی حسی منجر می شود .

تخم گشنیز را می توانید از فروشگاههای گیاهان دارویی و یا ایرانی و یا چینی خریداری کنید . چینی ها گشنیز را جعفری چینی Chinese Parsley می نامند .

گشنیز نوعی سبزی با نام علمی Coriandrum sativum است.این گیاه بومی جنوب غرب آسیا و شمال آفریقا است و ارتفاع آن تا نیم متر هم می‌رسد.اغلب گشنیز تولیدی ایران که در شهرستان اقلید برداشت می‌شود متاسفانه بصورت خشک وارد بازار می‌شود .

برگ و ساقه

در ایران از برگ و ساقه گشنیز به عنوان سبزی جات خوردنی استفاده می شود.

دانه

در هند از تخم گشنیز به عنوان یکی از ادویه جات مهم استفاده می‌گردد.ودر ایران از تخم گشنیز به عنوان تصفیه خون و استفاده در شیرینی جات خانگی استفاده می کنند.

ریشه
ریشه گشنیز در آشپزی، بویژه آشپزی تایلند مورد استفاده قرار می‌گیرد.

کاربردهای دارویی

این گیاه در کاهش اضطراب و بی‌خوابی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

گشنيز Coriander
نام علمی Coriangrum sativum
گياه شناسي
گشنيز گياه بومي جنوب اروپا و مناطق مديترانه است . در بيشتر نقاط ايران نيز مي رويد . از زمانهاي قديم وجود داشته و حتي مورد مصرف مصري ها بوده است .
بقراط اين گياه را مي شناخته و براي درمان بيماريهاي مختلف از آن استفاده مي كرده است . در قرون وسطي ضعف جنسي را با گشنيز درمان مي كردند .
گشنيز گياهي است علفي و يكساله ، برنگ سبز كه ارتفاع آن تا 80 سانتيمتر نيز مي رسد . برگهاي آن به دو شكل ظاهر مي شود آنهائي كه در قاعده ساقه وجود دارد بشكل دندانه دار و ديگري در طول ساقه كه باريك و نخي شكل مي باشند .
قسمت مورد استفاده گياه ،‌ساقه و برگ و ميوه آن است . ميوه گشنيز گرد و برنگ زرد مي باشد . بوي تازه آن مطبوع نبوده و تقريبا بد بو است ولي بر اثر خشك شدن اين بو از بين رفته و خوشبو مي شود . حتي نام لاتين گشنيز از لغت يوناني Korio مشتق شده كه به معني بد بو است .
خواص طبي گشنيز
گشنيز و تخم گشنيز از نظر طب قديم ايران سرد و خشك است
خواص تخم گشنيز از قرار زير است
1)تخم گشنيز را پودر كرده و با نسبت مساوي با شكر و يا عسل مخلوط كنيد براي تقويت بدن بسيار مفيد است
2)معده را تقويت مي كند
3)خوذن تخم گشنيز با غذا به هضم غذا كمك مي كند
4)ادرار آور است
5)قاعده آور است
6)كرم هاي معده و روده را از بين مي برد
7)براي برطرف كردن تب تيفوئيد مفيد است
8)خاصيت ضد باكتري درد و بيماريهاي عفوني روده را برطرف مي كند
9)تب هاي نوبه اي را از بين مي برد
10)براي نرم كردن سينه از جوشانده تخم گشنيز استفاده كنيد
11)جوشانده تخم گشنيز خواب آور است
12)زكام را برطرف مي كند
12)تخم گشنيز شير را در مادران شير ده زياد مي كند
13)براي تسكين درد دندان تخم گشنيز بجويد
14)تقويت كننده قلب است
15)جوشانده تخم گشنيز يا خوردن تخم گشنيز بوداده اسهال خوني را برطرف مي كند
خواص برگ وساقه گشنيز
1) گشنيز خواب آور است
2)مسكن و آرام كننده است
3)مسموميت هاي حاصله از مواد پروتئيني را برطرف مي كند
4)با غذا گشنيز بخوريد تا از ترش شدن غذا جلوگيري كند
5)تشنگي را برطرف مي كند
6)طحال را تميز و تقويت مي كند
7)براي فتق مفيد است
8)براي برطرف كردن بوب بد دهان سوپ گشنيز بخوريد
9)دل درد را برطرف مي كند
طرز استفاده:
براي برطرف كردن دندان درد
حدود 10 گرم تخم شگنيز را در چهار ليتر آب ريخته و بگذاريدبجوشد تا حجم آن به يك ليتر برسد آنرا كمي سرد كنيد و در دهان مضمضه كنيد تا درد دندان برطرف شود
براي شستن دهان و دندان
يك قاشق چايخوري پودر تخم گشنيز را در يك ليوان آّب جوش ريخته و بمدت 5 دقيقه دم كنيد سپس آنرا براي شستن دهان ،‌دندان و گلو غرغره كنيد سبزی آن به صورت خوراکی به مصرف میرسد و تخم آن نیز خواص دارویی دارد

 

×نرگس

گیاه نرگس از خانواده نرگسیان (Amaryllidaceae ) و تیره Narcissus می‌باشد.

نرگس گیاهی دائمی و پیازدار می‌باشد. پیازهای آن درشت و دارای ورقه‌های فلسی یا مطبق است. به عبارت دیگر پیاز آن می‌تواند چندین سال متوالی گل دهد و گل آن همه ساله درشت تر گردد. گلهای نرگس به رنگ سفید، زرد، نارنجی، کم پر و پُر پر هستند. برگهای این گیاه از بن ریشه بصورت صاف یا شیاردار بیرون می‌آیند و در طول ساقه قرار می‌گیرند.نرگس‌ها به اندازه‌های مختلف یافت می‌شوند از گلهای 5 اینچی روی ساقه‌های 2 فوتی گرفته تا گلهای 5/0 اینچی روی ساقه 2 اینچی.

نرگس‌ها شاید آسانترین و مطمئن‌ترین پرورش از میان خانواده تمام گلها هستند و برای افراد مبتدی در باغبانی ایده آل است. پیاز و برگها حاوی کریستالهای سمی هستند که فقط حشرات اصلی می‌توانند بدون آسیب رساندن به آن از آن مصرف کنند هر چند ممکن است جانوران آنها را از زیر خاک بیرون بیاورند.
رده بندی انواع نرگس
رده بندی یک گونه کشت شده (قابل کشت) نرگس بر پایه توصیف و سنجش یا از یک رده بندی ارائه شده توسط فردی که گونه‌ها را به ثبت می‌رساند، پایه گذاری شده است.

کد رنگ‌های استفاده شده برای توصیف رنگ نرگس‌ها به قرار زیر است:

W- سفید (سفید گونه) G- سبز Y- زرد P – صورتی O- نارنجی R- قرمز

در توصیف گل نرگس هر نرگس را به دو بخش تقسیم می‌کنیم

گلبرگ ها
تاج گل
رویشگاههای طبیعی در ایران
در برخی نواحی ایران گیاه نرگس به صورت خودرو وجود دارد که از آنجمله می‌توان به مناطقی در استان فارس نظیر کازرون و منطقه گله دار در شمال استان بوشهر و جنوب استان فارس اشاره نمود

مهمترین رویشگاه نرگس در ایران شهرستان بهبهان است که در سال 92 میلادی به عنوان بهترین نرگس دنیا شناخته شده است. همچنین درشهرستان شیراز نیز نرگس می روید.

مقدمه
گیاه نرگس از خانواده نرگسیان (Amaryllidaceae) می‌باشد. نرگس گیاهی دائمی و پیازدار می‌باشد. پیازهای آن درشت و دارای ورقه‌های فلسی یا مطبق است. به عبارت دیگر پیاز آن می‌تواند چندین سال متوالی گل دهد و گل آن همه ساله درشت‌تر گردد. گلهای نرگس به رنگ سفید ، زرد ، نارنجی ، کم پر و پُر پر هستند. برگهای این گیاه از بن ریشه به صورت صاف یا شیاردار بیرون می‌آیند و در طول ساقه قرار می‌گیرند.

 

 

نرگس‌ها به اندازه‌های مختلف یافت می‌شوند. نرگس‌ها شاید آسان‌ترین و مطمئن‌ترین پرورش از میان خانواده تمام گلها هستند و برای افراد مبتدی در باغبانی ایده‌‌آل است. پیاز و برگها حاوی کریستالهای سمی هستند که فقط حشرات اصلی می‌توانند بدون آسیب رساندن به آن از آن مصرف کنند هر چند ممکن است جانوران آنها را از زیر خاک بیرون بیاورند.

تکثیر نرگس‌ها
نرگس‌‌ها به دو روش تکثیر می‌شوند. روش تکثیر غیر جنسی (تقسیم پیاز) که دقیقا نتیجه‌اش گلی است مانند گل پیاز اصلی و روش تکثیر جنسی (دانه) که نتیجه‌اش گلهایی خواهد بود جدید و متفاوت. دانه‌ها در بخش تخمدان ایجاد می‌شوند این بخش متورم در پشت گلبرگها است. پس از شکوفه کردن بخش تخمدان متورم می‌شود اما خالی از دانه است. گهگاه باد یا حشرات با آوردن گرده‌های جدید از گلهای دیگر می‌توانند باعث گرده افشانی گل در طول مدت گلدهی آن شوند.

وقتی این اتفاق روی داد در تخمدان یک یا تعداد کمی دانه ایجاد می‌شود. نرگس‌های دورگه بوسیله گرده افشانی گل‌ها با تماس دادن و مالیدن دانه گرده از یک گل به کلاله گل دیگر بوجود می‌‌آیند در نتیجه تخمدان می‌تواند تا 25 دانه را در خود ایجاد کند. که هر کدام از آنها یک گیاه کامل را بوجود خواهد آورد. اما برای گلدهی گیاهی که از دانه پرورش می‌یابد باید تا 5 سال صبر کرد.

 

 

گلدار بودن نرگس از شش هفته تا شش ماه طول می‌کشد که این بستگی به جایی که شما زندگی می‌کنید و همچنین نوع گونه‌ای که پرورش می‌دهید دارد. بعد از گلدهی اجازه دهید تا گیاه نرگس پیازش را برای سال بعد بازسازی کند. برگها تا آن هنگام سبز هستند. هنگامی که برگها زرد شدند شما می‌توانید آنها را قطع کنید اما تا قبل از آن خیر.

مراقبت از نرگسها
ماههای مرداد و شهریور بهترین زمان برای کشت نرگس در انگلیس هستند تا ریشه‌ها قبل از شروع زمستان قابلیت رشد را پیدا کنند اگر چه پیازها باید تا ماه مهر کشت شوند ولی تا آبان ماه قابل کشت هستند. برای کشت ، آنها را بطور مجزا با فاصله‌های 15 سانتیمتری در یک خاک با زهکشی خوب و مناسب کشت کنید بطوری که حدود 10 سانتیمتر خاک روی پیازها باشد. یک مقدار کود معمولی را با خاک مخلوط کنید و در زیر محل کاشت بریزید و اگر خاک رسی و سنگین است مقداری شن با آن مخلوط کنید تا به زهکشی خاک کمک کند.

پیازها را در زمینی که از آب اشباع است نکارید. نرگس‌ها برای گلدهی سال بعد خود نیاز به انرژی سرازیر شده از ساقه و برگ به پیازها دارند. به همین دلیل برگها را از محل طوقه قطع نکنید چون این کار باعث می‌شود آنها ضعیف شوند. هنگامی که 6 هفته سپری شد بعد از گلدهی می‌توانید برگها را قطع کنید چون تأثیری بر گلدهی سال بعد ندارد. بعد از پژمرده شدن گلها آنها را از بخش زیرین و پشت تخمدان قطع کنید. هر پیازی را که در ساقه و برگ آن نشانی از بیماری است خارج کرده و آن را بسوزانید. پس از گلدهی گیاه را هفته‌ای یک بار آبیاری و بوسیله کودهای غنی از پتاس تغذیه کنید تا هنگامی که برگها زرد شوند. تعداد زیادی از نرگس‌ها ، خیلی خوب به طور طبیعی سبز شده و نیاز به جابجایی ندارند.

 

 

اگر شما باغ کوچکی دارید و دسته‌های نرگس خیلی زیاد و بزرگ شده‌اند می‌توانید آنها را خارج کرده و تقسیم کنید. پیازهای خارج شده را در مکانی خنک تاریک و با تهویه مناسب تا زمان کشت بعدی ذخیره کنید. هم قبل از انبار کردن هم قبل از کشت دوباره، تمام پیازهایی را که هنگام لمس کردن حس می‌‌کنید نرم هستند یا حالت اسفنجی پیدا کرده‌اند را جدا کرده و بسوزانید. پیازهای کشت شده در گلدان (برای 16 الی 20 هفته) باید حداقل در عمق 5 تا 10 سانتیمتری کاشته شوند. که این بستگی به شرایط آب و هوایی منطقه دارد. بهترین گونه‌ها برای پرورش بستگی به مکانی دارد که می‌خواهید کشت کنید.

اگر محیط بزرگی از زمین سبز دارید که می‌خواهید در آنجا نرگس‌ها را کشت کنید نوع نرگس نما بهترین نتیجه را دارد. گونه‌های مختلف را در یک بخش با هم مخلوط نکنید که این یک نتیجه کشت خوب نیست. برای حاشیه و کناره‌های کوچک باغهای سنگی بهتر است از انواع کوچک‌تر برای پرورش مانند دو به دو یا پرتاب شعله استفاده شود. در طول زمان پرورش ، حداقل دوبار بوسیله قارچ کش شاخ و برگ نرگس‌ها را سمپاشی کنید.

تعداد گونه‌های نرگس
گیاه شناسان در این مورد اختلاف نظر دارند اما حداقل 25 گونه وجود دارد که بعضی از آنها با تنوع بسیار زیاد هستند و دارای چندین دورگه طبیعی هستند با توجه به این گونه‌ها لیست بانک اطلاعاتی فعلی نرگس نمایانگر بیش از 13000 دورگه است که در بین تقسیمات رده بندی شده دوازده گانه قرار می‌گیرند.